Heb uw vijanden lief

Door: Philippe Cremers, directeur Klooster Wittem

Overweging bij Matteüs 5, uitgesproken tijdens de Kringviering in Klooster Wittem op zaterdag 18 januari 2017

Vorige weekend eindigde de maand van de spiritualiteit. En het essay dat ter gelegenheid van die maand werd geschreven had de titel ’Heb uw vijanden lief’, van schrijfster Rosita Steenbeek. De titel is ontleend aan de meest indringende gedachte van ons christendom en centraal in de lezing van vandaag. Goeie reden om vandaag terug te keren in ons binnenste, te her-inneren zogezegd, en ons af te vragen welke betekenis die notie, dat ‘heb uw vijanden lief’, in ons leven heeft.

Vandaag luisterden we naar de evangelielezing Matteüs 5,38-48. Het is duidelijk: Jezus spreekt tegen ons over het omgaan met vijanden. We moeten ons goed realiseren dat Jezus niet spreekt over uitzonderlijke situaties; hij heeft het over het algemeen over het dagelijks leven… En wat kan dat dan in ons normale leven betekenen: je vijanden liefhebben?

de tekst loopt door onder de afbeelding

Misschien kunnen we aansluiten bij onze dagelijkse ervaring van het onderscheid dat we maken tussen de kring van mensen die ons ‘liggen’, met wie wij ons verwant voelen, en de kring van mensen bij wie wij ons niet thuisvoelen.

Allereerst de mensen bij wie wij ons ‘thuis’ voelen. Het zijn de mensen voor wie we graag het woord ‘wij’ gebruiken en waarmee we onze verbondenheid met hen uitdrukken: familieleden van wie wij houden, vrienden, vriendinnen en goede collega’s. Wij bevestigen die groep mensen, elk op zijn of haar beurt, omdat wij goed met hen kunnen opschieten. Wij praten graag met hen en zijn voor hen een klankbord – en zij voor ons. Wij sluiten geen ramen en deuren voor hen, bouwen geen muren en trekken geen hoge hekken op om hen van ons af houden. Nee, eerder nog proberen we ons in te leven in hen en hun vragen, zorgen en nood tot de onze te maken als ze om hulp vragen.

Maar, mensen echter die ons niet ‘liggen’, bij wie wij ons niet thuisvoelen, zijn degenen over wie we spreken als ‘die’, ‘die lui daar’. Het zijn mensen die ik niet ken, waar ik ook geen interesse in heb, die ik niet hoef te kennen. Ze laten me onverschillig; ik vind ze soms lastig of zelfs onsympathiek. Het zijn mensen met wie ik het liefst niets te maken heb.

Hoe gaan we nu met die groep om…? Ik denk dat je in het licht van het evangelie van vandaag kunt zeggen: ‘Je moet ook de mensen die tot die laatste groep horen, nabij zijn’. Jezus vraagt nabijheid. Als je wilt liefhebben, dan probeer je de anderen te begrijpen en te leren kennen. Dan kijk je de anderen aan, luistert naar hen, probeert je in hun gedachten en gevoelens in te leven en met hen te spreken. Zo geef je betekenis aan mensen die niets voor je lijken te betekenen. Dan laat je degenen die je niet ‘liggen’ niet links liggen. Dan probeer je te achterhalen waarom die anderen ‘zus of zo’ denken, voelen, doen, reageren.

De niet-beminde liefhebben, de geminachte hoogachten, de vreemde tot een bekende maken – zo wordt degene die ver van ons af staat, een naaste, of liever: zo word ik de naaste van die ander.

Jezus presenteert zijn gebod om alle mensen die wij tegenkomen lief te hebben. Hij geeft helemaal geen argumenten voor dit gebod. Misschien is dit gebod ook wel zo’n richtingwijzer waarvan het zinloos is om die met lange redeneringen te onderbouwen, is het een gebod dat alleen en vooral in het doen zinvol blijkt. Juist omdat het alleen in het doen meer licht brengt in het leven van anderen en in het leven van onszelf.

Rosita Steenbeek, de schrijfster van het boekje ‘Heb uw vijanden lief’ concludeert uiteindelijk dat in onze samenleving de vluchtelingen en vreemdelingen als vijanden worden gezien en ze nodigt ons uit om dat beeld radicaal om te gooien: als zij onze vijanden zijn, -want neergezet als bedreigers van onze welvaart-, dan moeten we juist hén leren lief te hebben, tegen alle keer in. Het gaat Jezus van Nazaret om openheid naar medemensen, naar degenen ook die ons op een of andere manier ‘vreemd’ zijn. “Is het een verdienste als je liefhebt wie jou liefheeft? (…) En als jullie alleen je broeders en zusters vriendelijk bejegenen, wat voor uitzonderlijks doe je dan?”

Wellicht geeft het ons juist moed en inspiratie wanneer we ingaan op het leven van anderen, ruimte voor hen scheppen en hen helpen. En worden we niet alleen opnieuw leerling van Hem, maar ook hoeder van menselijkheid – onze tijd vraagt erom!

Amen

2 reacties op ‘Heb uw vijanden lief

  1. Het lijkt me dat vluchtelingen onbekenden en vreemden voor ons zijn. Zij zijn op de vlucht voor de vijand. Als we v d vluchtelingen houden moeten we dan ook van de syrie gangers houden,ISIS, Assad? en van terroristen? Ik voel vluchtelingen niet als bedreiging v onze welvaart. Welvaart is betrekkelijk. Slechts n deel kent welvaart. Ik voel me ongemakkelijk bij terroristen. Hoe om te gaan met hen als vijand? Hen liefhebben die onschuldigen vermoorden? Moeilijke materie. Wel interessant

    Geliked door 1 persoon

    1. Mooie reactie. Dank daarvoor!
      Ja, is zeker moeilijke materie!
      Ik denk in het algemeen dat je mensen kunt liefhebben of respecteren zonder dat je alles wat ze doen goedkeurt of toejuicht.
      Je kunt ook corrigeren vanuit liefde. Zoals je dat ook bij je kinderen doet.

      Maar ik weet ook niet zo goed hoe je dat naar terroristen vertaald. In ieder geval keur ik hun daden (uiteraard) af. Vanuit welke hoek de daders ook komen en op wie het geweld ook is gericht.

      En als het over Nederlandse mannen en vrouwen gaat, die bv terugkeren uit Syrië, houdt het voor mij in dat je ze berecht volgens het NLrecht en dan verder ook met ze omgaat zoals dat bij ons rechtssysteem past.
      Als het om nieuwkomers gaat die moeite hebben met onze normen en waarden, wil ik ze tijd en ruimte geven om daarin te leren hoe ‘wij’ (relatief begrip trouwens) daar naar kijken. Ze niet dwingen daar accuut hetzelfde over te denken, maar ze ook aanspreken op het moment dat ze anderen echt rechtstreeks kwetsen of schade toebrengen.

      Iets met de mens liefhebben omdat hij/zij mens is als jij en ik, maar evengoed de daden kunnen veroordelen. Voor mij is dat barmhartigheid.

      Zoiets?
      ^Chantal

      Nabrander: waarbij ik me overigens realiseer dat dat allemaal nog relatief makkelijk kletsen is zolang er geen directe familieleden of vrienden van mijzelf slachtoffer zijn. In die zin heb ik een enorm respect voor Antoine Lereis (http://www.barmhartigheid.nl/inspiratie/mijn-haat-krijgen-jullie-niet/). Ik weet niet of ik zo barmhartig zou kunnen zijn.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s