Inspirerende ‘symboolpolitiek’

Door: Gied ten Berge, socioloog en theoloog

Symboolpolitiek. Een verwijt dat de ene politicus de ander graag maakt. Het betekent zoveel als ‘mooie gebaren zonder inhoud, waar verder geen handen en voeten aan wordt gegeven’.

Paulinisch

Ik ben geen aanhanger van loze beloften, maar ik denk wel dat we in onze ‘rituele ruimte’ die heel onze samenleving ìs, veel behoefte hebben aan kritische, appellerende symbolen die kunnen uitdrukken hoe we er verbindend in willen staan en met wie. De samenleving is niet alleen een marktplaats, ook geen arena waarin alleen wedijver en competitie gelden en waarin de ander als tegenstander of concurrent moet worden gezien. We hoeven niet alleen te ‘vieren’ wie er niet bij horen en wie de sterkste is.

Ik hoorde in deze verkiezingstijd het voorstel van een christelijke politicus om kinderen in de klas, staande naast hun tafeltjes, het volkslied te laten zingen. Daarmee maak je van je nationaliteit een exclusieve religie die mensen tegenhoudt zich over grenzen heen met anderen te verbinden. Als Paulus de Galaten (Galaten 3,28) voorhoudt dat er ‘in Christus’ geen verschil meer is ‘tussen Jood en Griek’, dan moet die universele visie mijns inziens werkzaam worden in de hele samenleving.

Paus Franciscus lijkt specialist te zijn in deze ‘Paulinische’ symboolpolitiek: toen hij de voeten waste van moslims in een gevangenis, toen hij een Syrisch moslimgezin meenam naar het Vaticaan en toen hij Trumps muren ‘onchristelijk’ noemde.

de tekst loopt door onder de afbeelding

Afbreken en verbinden

stal 2De Bethlehemse winkelierster Claire Anastas breekt op haar manier muren af. Ze bedacht een kerststal, waar tijdens de Advent een muur voor staat, maar op kerstavond kun je die verwijderen. Wij deden dat afgelopen kerstmis in onze kerk. ‘Hierover gaat dus dit feest’, zei de voorganger. ‘Muren afbreken om zicht te krijgen op God’. Het was muisstil.

Samen pelgrimeren, als ‘nieuwe pelgrims’, niet om alleen in je eigen individuele comfortzone te komen, maar om je kritisch te verbinden met elkaar, bijvoorbeeld met Israëlische vredesactivisten en Palestijnse christenen, of door pelgrimerend onderweg te gaan met Syrische vluchtelingen om Abuna Frans en in hem àlle slachtoffers van de vreselijke Syrische oorlog te herdenken; je zo ‘stap voor stap’ solidariseren met de lijdenden: ook dat zijn symbolische rituelen van verbondenheid en met een grote zeggingskracht.

Dat geldt ook voor een menselijke keten rond een bedreigde synagoge of moskee. Of denk aan de symbolische luchtbrug voor vluchtelingen van de katholieke vredesbeweging Sant’Egidio. Of aan je eigen ‘taalmaatje’, daar samen mee eten en niet mekkeren als zij om haar eerbare redenen je geen hand geeft, maar wel de hartelijkheid en gastvrijheid zelve is.

Oplossing?

Het zijn allemaal geen oplossingen voor ‘de grote problemen’ van deze tijd en toch ook weer wel. Want het zijn niet zomaar druppels op een gloeiende plaat: die sissen en verdampen alleen maar. Goede ‘symboolpolitiek’ zet je in een radicaal andere stand. Ze verbeeldt een noodzakelijke transformatie die een toewenden betekent naar het goede en het ware. Ze heeft ook een eigen schoonheid. Ze komt ter plekke de neerdrukkende scepsis en het cynisme te boven.

Zo was het ook met de pure, symbolische daad van Rosa Parks. In retrospectief blijkt de daad van deze Amerikaanse burgerrechtenactiviste het begin te zijn geweest van een indrukwekkende geschiedenis die nog altijd doorgaat. Ze weigerde op te staan voor witte mensen in de bus. Het was een kritische symbolische daad van verbondenheid, ook met hen, omdat ze zo ‘opstond’ tegen de rassenscheiding. Zo hielp ze haar wereld in beweging te brengen.

Rituelen en symbolen zijn er niet alleen maar om de eigen identiteit en het verschil met anderen te bevestigen. De antropoloog Ronald Grimes vestigde er in de jaren ’90 de nadruk op dat ze ook een intens verlangen naar verandering kunnen uitdrukken en een middel zijn om fundamentele kritiek te uiten (‘Ritual Criticizm‘).

Zet je fantasie aan het werk, verbeeld je kritiek en geef zo ook vandaag vleugels aan het wonder van de hoop.

img_0137

Gied ten Berge is socioloog en theoloog. Hij is de auteur van ‘Land mensen. Christenen, joden en moslims tussen confrontaties en dialoog’ en ‘Kom en zie! Nieuwe pelgrims in het Heilige land’. Uitgegeven bij Valkhofpers. Momenteel werkt hij aan een dissertatie over pelgrimeren als kritisch ritueel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s