Verbonden door een veelheid van verhalen

door: Martin Hoondert

In de aanloop naar het referendum in Turkije (16 april jl.) haalde de Turkse president Erdogan een aantal keren stevig uit naar Nederland. In een van zijn toespraken verbond hij de in zijn ogen ontoelaatbare wijze van omgaan met Turkse Nederlanders met de genocide in Srebrenica. “Turkije kent de Nederlanders van de slachting in Srebrenica.”

Wij-zij denken

Een ongekend grove en ook historisch onjuiste uitspraak. Een uitspraak ook die te denken geeft. Inderdaad, in juli 1995 werden in de omgeving van Srebrenica ruim 8000 Bosnische moslims vermoord. Niet door Nederlanders, maar door Bosnische Serviërs onder leiding van generaal Mladic. Nederlandse soldaten waren op dat moment in Srebrenica om, onder de vlag van de Verenigde Naties, de veiligheid van de inwoners van Srebrenica te garanderen. Daarin faalden zij, dat is waar, maar dat is nog iets anders dan het plegen van genocide. Wat Erdogan met zijn uitspraak liet zien, was een vorm van wij-zij denken: de Bosnische moslims tegenover de Nederlanders, en – extrapolerend – de moslims in het algemeen tegenover de westerse wereld.

Kijken door elkaars ogen

In mijn onderzoek* naar de gevolgen van de genocide in Srebrenica heb ik geleerd hoe belangrijk het is om dat wij-zij denken te doorbreken. De afgelopen jaren hebben Nederlandse militairen die destijds in Srebrenica geplaatst waren meerdere malen Srebrenica bezocht. Ze hebben, met hulp van onder meer de Nederlandse vredesorganisatie PAX, gesproken met de Moeders van Srebrenica, vrouwen van wie de mannen en zonen in juli 1995 vermoord zijn door de Bosnische Serviërs. Ze hebben verhalen en foto’s uitgewisseld, samen stil gestaan bij de graven. En vooral hebben ze geleerd, of in elk geval gepoogd, door elkaars ogen te kijken naar die verschrikkelijke gebeurtenissen van juli 1995. Hierdoor is, in elk geval ten dele, begrip ontstaan. Langzaam maar zeker is het besef ontstaan dat de ‘waarheid’ over juli 1995 niet in één verhaal te vatten is; er zijn meerdere verhalen te vertellen en die vormen samen de ‘waarheid’.

de tekst loopt door onder de afbeelding

Meerdere verhalen

In februari jl. is in Potočari, het naburige dorp van Srebrenica waar het Nederlandse VN bataljon gelegerd was, een tentoonstelling geopend vanuit het perspectief van ‘multiple narratives’. De tentoonstelling is het resultaat van een lang proces, van vele discussies tussen betrokken partijen in Nederland en Srebrenica. De tentoonstelling kon er alleen maar komen vanuit het gedeelde verlangen de wereld te laten zien wat er in juli 1995 in Srebrenica gebeurd is. Door bij elkaar te blijven, in verbondenheid, is er nu een tentoonstelling die niet alleen informatief is, maar ook een krachtig geluid laat horen tegen oorlog en geweld. ‘Nooit meer Srebrenica’, dat is het motto dat bij de bezoeker aan de tentoonstelling blijft hangen.

Voor nabestaanden en overlevenden werkt de tentoonstelling therapeutisch, het zien van de beelden van juli 1995 is confronterend en heilzaam tegelijk. Bij mijn bezoek aan de tentoonstelling was ik onder de indruk van de vele foto’s met bijschriften, de interviews met overlevenden en Nederlandse soldaten die op videoschermen getoond worden; en vooral was ik onder de indruk van het feit dat alle betrokkenen in staat bleken te erkennen dat de ene waarheid er niet is en dat we verbonden kunnen zijn door het delen van de veelheid aan verhalen.

*Over de auteur:

Martin Hoondert is universitair docent ‘Muziek, Religie & Ritueel’ aan de Universiteit van Tilburg. In zijn onderzoek houdt hij zich bezig met muziek en betekenis, muziek en troost, muziek en ‘heling’, muziek en de dood. Daarnaast richt zijn onderzoek zich op rituelen en (muzikale) monumenten in de context van herdenkingen, met name herdenkingen van oorlogen (Eerste en Tweede Wereldoorlog) en genocide (met name Rwanda en Srebrenica). Tevens is hij hoofdredacteur van het Gregoriusblad (tijdschrift voor liturgische muziek) en lid van de redactieraad van het Jaarboek voor liturgie-onderzoek en de boekenreeksen Meander, Netherlands Studies in Ritual and Liturgy en Liturgia Condenda. Daarnaast is hij dirigent van het liturgisch koor Katharsis (Tilburg).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s