Tussen verlangen en vrees

door: Derk Stegeman, predikant en afdelingsmanager bij Stek, voor stad en kerk en directeur van het Straatpastoraat Den Haag

Enkele jaren geleden stonden er tenten op de Haagse Koekamp. Een groep ongedocumenteerde asielzoekers had daar verblijf gekozen als protest tegen de afwijzing van hun verzoeken, als een protest tegen de illegaliteit waarin ze waren verzand. Als er één woord is dat elke vorm van verbinding uitsluit, dan wel het woord ‘illegaal’. Maar illegaal of niet, ze waren er en ze zaten bij, sliepen in en hingen rond de tenten die daar in de sneeuw en vrieskou stonden.

Verkeerd verbonden

De plek was goed gekozen: omdat de Koekamp zich pal tegenover het Haagse Centraal Station bevindt, liepen en fietsten er dagelijks duizenden mensen langs. Velen keken even opzij, sommige bleven even staan, maar de meesten gaven geen enkele blijk van belangstelling of ongemak. Slechts een enkeling waagde de oversteek van de luttele vijftien meter over het gras en zocht contact voor een gesprek. Later vertelde iemand me hoe hij dagelijks met een ongemakkelijk gevoel langs die tenten was gelopen en hoe bevrijd hij zich had gevoeld nadat hij er toch maar op af gestapt was en een gesprek begonnen was met een van die ‘Koekampeerders’.

Bij het Straatpastoraat in Den Haag komen wekelijks tussen de 100 tot 120 mensen eten. Voor het merendeel dak- en thuisloze mensen, ‘mensen van de straat’. Mensen die soms even nergens meer in passen, nergens meer thuis zijn, zich nergens meer thuis voelen. Mensen die vaak geen aansluiting meer vinden bij onze complexe bureaucratische systeemwereld. Velen werden eerst ‘verkeerd verbonden’, voordat ze uitsluiting vonden.

tekst loopt door onder de afbeelding

Geven of ontvangen

Bij het Straatpastoraat zorgen we elke week op vrijdag voor een viering en een driegangenmaaltijd. Per jaar zijn daarbij honderd vrijwilligers zijn betrokken. Zij bedenken het menu, doen de boodschappen, bereiden de maaltijd, scheppen op, serveren uit en halen weer op, wassen af, ruimen op en maken schoon. Andere vrijwilligers zitten intussen als gastvrouw of gastheer mee aan tafel. Hier vinden mensen aansluiting, maar de verbindingen lopen vaak anders dan we denken. Verrassend is wellicht dat onze vrijwilligers verbinding vinden met een stukje stad, dat zich aan het zicht onttrekt of waar je met een ongemakkelijk gevoel langs loopt. Voor sommigen was de stap om vrijwilliger te worden een grote en ze dachten dat ze iets zouden gaan geven. Eenmaal een tijdje betrokken geven velen echter aan per saldo meer te ontvangen. Inmiddels is het voor ons een belangrijke en expliciete doelstelling van onze wekelijkse maaltijden: dat mensen uit verschillende delen en lagen van onze stad elkaar ontmoeten, met elkaar verbonden worden.

tekst loopt door onder de afbeelding

tussenfoto website met revers-pin

Bevrijdend en bevrijdt

Hoe kan een mens in zichzelf opgesloten zijn en hoe heilzaam is het dan daar uit te stappen? Hoe gecompartimenteerd kan onze samenleving zijn en hoe bevrijdend is dan de doorbraak van die compartimenten? Hoe vaak ontlopen wij de verbinding niet? Want inderdaad, in het kielzog van de verbinding kan zomaar de vraag opdoemen: wat moet ik doen, wat kan ik doen, wat zal ik doen? Wie de verbinding met de ander werkelijk aangaat, met de dakloze of ongedocumenteerde man of vrouw, die neemt het op zich op die vragen antwoord te geven.

Verantwoordelijkheid is in de letterlijke zin van het woord het vermogen antwoord te geven (vgl. responsabilité of responsability). We zijn als mensen elkaar van meet af aan antwoord schuldig en wie verbinding aangaat, erkent die schuld en neemt die op zich. We staan bij de ander in het krijt, zegt de filosoof Levinas. Daarom is elke verbinding per se een verbintenis, maar wel een die ons bevrijdt uit onze zelfgenoegzaamheid. Daarom ook verlangen we allemaal naar verbinding en vrezen we die tegelijkertijd.

En misschien kan ik mij uiteindelijk alleen dán werkelijk met anderen verbinden, als ik mijzelf verbonden weet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s