Het veelkoppige monster dat terrorisme heet

door: Eric Corsius

Na de aanslag in Manchester was er in de social media geen redelijk gesprek mogelijk. Zoals wel vaker kookten de emoties daar weer over. Nu is het tonen van emoties een adequate reactie op dit soort gebeurtenissen: ze getuigen van mededogen, van een besef van humaniteit, van rechtvaardigheidsgevoel, van een gezonde verdedigingsdrang etc. Het wordt echter problematisch als emoties – vooral ‘woede’ – zich onmiddellijk vertalen in meningen en dadendrang; als we vanuit die woede oorzaken en schuldigen aanwijzen en op basis daarvan oplossingen formuleren. Deze reflex is overigens begrijpelijk. Niets is zo beangstigend als absurditeit en machteloosheid. We willen doorzichtigheid, redelijkheid en oplossingen. Maar haastige pogingen tot redelijkheid leiden tot onredelijkheid en ondoordachte dadendrang loopt dood – of brengt ons in het ergste geval zelfs van kwaad tot erger. We houden onszelf en anderen ermee voor de gek.

Complexiteit

Dat heeft in dit geval alles te maken met de complexiteit en irrationaliteit van het fenomeen terrorisme. Er is een onontwarbaar kluwen aan motieven bij daders, die allemaal andere achtergronden hebben. Er steekt achter het geweld geen centraal geleide organisatie met een duidelijk commandocentrum (zelfs IS is dat niet), doch een uitdijend heelal van netwerken of ‘rizomen’. Terrorisme is een veelkoppig monster, waarbij er voor elk afgehakt hoofd tien nieuwe bijkomen. Daarbij komen dan nog geopolitieke complicaties, zoals het feit dat handelspartners en bondgenoten van het Westen min of meer verholen sympathisanten zijn van IS. Dus wie moeten we ‘aanpakken’ om het geweld te stoppen? De daders van zelfmoordaanslagen kunnen we niet ter verantwoording roepen (tot onze grote frustratie). Hun familie dan maar, zoals sommigen opperen? Onze moslimburen? Onze bestuurders? Moeten we maar weer eens een land binnenvallen? Welk dan? En wat gaan we daar dan doen?

tekst loopt door onder de afbeelding

tussenfoto website met revers-pin

Maatregelen

Dit alles wil niet zeggen dat het terrorisme een natuurverschijnsel is en dat we moeten berusten in onze machteloosheid. Misschien moeten we wel toegeven, dat er grenzen zijn aan onze pogingen om er greep op te krijgen. Zonder al te grote pretenties en met een mix van maatregelen, passend binnen de internationale rechtsorde en rechtstatelijke beginselen, moeten we het monster te lijf. Aan de ene kant zijn dat preventieve en dus ook – of we het nu leuk vinden of niet – ‘zachte’ maatregelen, zoals het blijven zoeken van de dialoog, het geven van ruimte aan religieuze uitingen (desnoods met tegenzin en in de zin van ‘repressieve tolerantie’), het stimuleren van liberale stromingen binnen de islam, het sluiten van interreligieuze bondgenootschappen en het tegengaan van discriminatie. Maar aan de andere kant zijn er ook repressieve maatregelen nodig, zoals gerichte en daadkrachtige inzet van politie en geheime diensten, militaire precisie-operaties en een confronterende discussie met ontspoorde islamisten, hun geestelijke leiders voorop – met als uiterste middel het verbieden van bepaalde uitingen.

Escalerende interventies

Wat niet werkt zijn muren, want we weten dat perverse gedachten zich niet laten ophouden door muren – en de simpele wapens die nodig zijn voor een bloedige aanslag evenmin. Wat ook niet werkt is het provoceren van hele bevolkingsgroepen door hen collectief in de beklaagdenbank te zetten of hun symbolen af te pakken of te schenden. Dit zijn escalerende interventies, die de kwaal alleen maar erger maken. Ze zullen uiteindelijk leiden tot steeds meer repressie, totdat we onszelf hebben opgesloten in een systeem waarbij vergeleken Noord-Korea een oase van vrijheid is. Wat tenslotte zeker ook niet werkt is onze bestuurders de schuld geven, die zich wel degelijk inzetten voor de beschreven, meerdimensionale aanpak.

tekst loopt door onder de afbeelding

Tot tien tellen

Emoties moeten nadenken en tot tien tellen. Maar dat nadenken en tellen mag ook niet losraken van de emotie. Te vaak gebeurt het, misschien juist omdat we radeloos zijn, dat we het probleem met statistieken en cijfers bagatelliseren of wegredeneren. Ook te veel doorwrochte redelijkheid kan tot onredelijkheid worden. Een gitzwarte dag als maandag wordt niet minder gitzwart als we die ‘in perspectief plaatsen’. Feiten en de gevoelens die erop volgen moeten we onder ogen zien, om daarna echter over te gaan tot verfijnde analyse en adequate actie. Altijd in het besef dat we niet kunnen beloven dat er nooit meer mensen of groepen zullen zijn die de kolder in de kop krijgen en door haat verblind hun hart uitschakelen. Dat risico is de prijs die we betalen voor een vrije samenleving van mensen van vlees en bloed.

2 reacties op ‘Het veelkoppige monster dat terrorisme heet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s