Niet uitsluiten maar binnenlaten

door: Axel Wicke, PKN-Predikant in Den Haag, Buurt-en Kerkhuis Bethel/Bergkerk/Maranathakerk

Ik ben christen en werk als predikant. Daarvoor was ik niet echt in de wieg gelegd; tot mijn 16e had ik niets met het geloof en nog minder met de kerk. Wel was ik veel in de natuur te vinden, wilde alles over planten, beesten en insecten weten en voelde op school regelmatig bijna een religieuze soort van verwondering – niet tijdens godsdienst-, maar tijdens biologieles. Via deze verwondering kwam ik later met veel aarzelingen en twijfels bij het christelijke geloof uit. Mijn gevoel dat achter al die schoonheid en verbondenheid van de natuur een sturend, scheppend wezen staat dat dit allemaal en ook onszelf zoals wij zijn, heeft gewild en alles in liefde onderhoudt, werd door het bijbelse scheppingsverhaal beantwoord.

Fundamenteel gelijk

Dat dit verhaal ook enorme gevolgen heeft voor hoe wij als mensen naar elkaar kijken en samenleven, werd mij pas veel later duidelijk. Toen studeerde ik al theologie, in een klein stadje in Zuid-Duitsland, onder anderen bij een wereldbefaamde Nieuwtestamenticus, een waanzinnig geleerde, maar ook ietwat wereldvreemde man. Net als ik was hij nachtmens, en zo was die professor samen met de schoonmakers ‘s avonds vaak naast mij de laatste mensen op de theologische faculteit. Op een avond liep ik heel laat richting uitgang, toen hij zijn werkkamer uitkwam en neerbuigend een vrouw met een hoofddoek, die net de gang stond te dweilen, erop aansprak dat zij daar die hoek nog was vergeten. Waarop zij hem toebeet: “Meneer dat kunt u ook netjes vragen, ik ben net zo goed een schepsel van God als u!”

En daar had zij volstrekt gelijk in! Het revolutionaire van het joods-christelijke scheppingsgeloof is dat er niet, zoals andere antieke scheppingsverhalen dat wel stelden, uitsluitend koning, farao of mensen van eigen volk of eigen religie als ‘evenbeelden van God’ werden geschapen, maar alle mensen algemeen. Iedereen, elk menselijk wezen heeft uiteindelijk een goddelijke waarde. Bij alle verschillen die er zijn, gaat de Bijbel altijd uit van dit fundamentele gelijkheidsprincipe, dat eveneens de grondslag vormt voor de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Jezus heeft in het Nieuwe Testamant het belang van dit gelijkheidsprincipe onderstreept, door het gebod ‘heb je naaste lief als jezelf’, het meest belangrijke van ze allemaal, radicaal op te rekken. Je ‘naaste’, legt hij door middel van de parabel van de Barmhartige Samaritaan uit, dat kan iedereen zijn, zelfs een toevallig voorbijrijdende buitenlander met een vijandig geloof. Iemand dus waarmee je eigenlijk niets te maken wilt hebben.

tekst loopt door onder de afbeelding

tussenfoto website met revers-pinAls ik over ‘verbondenheid’ nadenk, dan kom ik niet verder dan de voor mij ultieme en meest diepe verbondenheid van allemaal, een verbondenheid die heel de mensheid, heel de natuur en zelfs heel het universum samenbindt. De verbondenheid dat alles wat bestaat door de Ene, de Eeuwige is geschapen. Dat wij allemaal, hoe verschillend wij ook mogen zijn, schepselen van God zijn, dat iedereen, waar zij/hij ook vandaan mag komen, mijn naaste is.

Verbinding tegen de verdeling in

Wat betekent dit voor Nederland anno 2017? Nou, ten eerste dat ik me grote zorgen maak over al die talloze splitsingen en scheidslijnen die tegenwoordig als paddenstoelen uit de grond lijken te schieten en mensen en groepen tegen elkaar opzetten. Deze ontwikkeling is duivels – zelfs als je helemaal niets hebt met middeleeuwse christelijke mythologie. De ‘duivel’ verscheen namelijk in het Grieks voor het eerst in het woordenboek van de Westelijke beschaving als ‘diabolos’, wat letterlijk vertaald ‘tweesplitser’ betekent. Duivels zijn krachten die mensen uit elkaar drijven, die verbindingen verbreken en muren optrekken. Krachten en mensen die verschillen uitvergroten en ons willen doen vergeten dat wij met elkaar verbonden zijn, dat wij allemaal een gezamenlijk oorsprong hebben en het domweg gewoon met elkaar moeten zien te rooien.

Daarom is het, juist vandaag de dag, zo belangrijk om aan verbindingen te werken, om zich ervoor in te zetten dat mensen juist over scheidslijnen van afkomst, nationaliteit, huidskleur, politieke mening, geaardheid etc. heen elkaar leren kennen. Om, als het erop aan komt, tenminste ietsje in de schoenen van de andere partij te kunnen stappen en het probleem of vraagstuk in kwestie vanuit het perspectief van de ander te kunnen bekijken. Zonder dit vermogen zullen wij als Nederlandse maatschappij, maar ook wij als mensheid, de uitdagingen van vandaag en de toekomst niet het hoofd kunnen bieden. Niet voor niets wijst paus Franciscus in zijn encycliek ‘Laudato Si’ over het probleem van de klimaatverandering de menselijke verdeeldheid als groot probleem aan: “We moeten de overtuiging herwinnen dat we elkaar nodig hebben, dat we een gedeelde verantwoordelijkheid hebben voor anderen en voor de wereld, dat het de moeite waard is om goed en fatsoenlijk te zijn”.

tekst loopt door onder de afbeelding

De Kirchentag in Berlijn: uiting van een open kerk

Maar ook voor de kerk heeft deze waarheid uit haar eigen traditie grote gevolgen, dat werd mij verleden week weer goed duidelijk op de Kirchentag in Berlijn. Ik ging er met een groep uit mijn gemeente heen. Vooraf vertelde ik hier in Den Haag velen erover, want ik keek er enorm naar uit, om voor het eerst voor mijn werk naar mijn thuisstad te reizen. De reacties zaten vol onbegrip, velen gingen bijvoorbeeld bij voorbaat ervan uit dat je op een Kirchentag vijf dagen lang non-stop in kerkdiensten zit. Terwijl niets minder waar is voor Kirchentagen; bijeenkomsten van meerdere honderdduizend mensen en breed maatschappelijk georiënteerd, waar in het verleden weleens regeerakkoorden werden gesloten. Natuurlijk ook met veel kerkdiensten, bijbelintroducties en ander kerkelijk corebusiness. Maar ook met ontelbaar veel lezingen, workshops en discussiebijeenkomsten over de meest uiteenlopende maatschappelijke en politieke onderwerpen. Met tal van sprekers en gasten van buiten kerk en christendom en uit andere tradities.

De uitnodigende openheid voor mensen die anders zijn, denken, geloven was een verademing. Het getuigde van een kerk die weet heeft (tenminste tijdens Kirchentagen) van de universele verbondenheid van alle schepselen van God en van de radicale gulheid van Jezus. Een kerk die weet dat de revolutionaire kracht van de bijbel juist niet is gelegen in wie zij uitsluit, maar in wie zij binnenlaat.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s