Een sterker wapen dan oorlogstaal

door: Jeroen de Wit, pastor Klooster Wittem en cantor Oud-Katholieke Kerk Eindhoven

Samenzang is een sterker wapen dan oorlogstaal. We zien dat in demonstraties en tijdens festivals. Het samen muziek maken, zeker in koren, is in ons land nog altijd een van de meest populaire vrijetijdsbestedingen – door alle leeftijden heen. Dit terwijl muziek, en zeker zang, een van de meeste verwaarloosde vakken is in het onderwijs. En ondanks dat al tientallen jaren onderzoeken uitwijzen dat samenzang de leerprestaties verhoogt en de sociale cohesie versterkt.

In 2011 maakte ik met het kamerkoor Panchanter een tournee door Estland. In Tallinn bezochten we ook het openluchttheater waar de Zingende Revolutie was begonnen die zou leiden tot de onafhankelijkheid van de Baltische staten. In de Sovjet-Unie was voor de niet-Russische volkeren het zingen van volksliedjes die al te nadrukkelijk het vaderland verheerlijkten verboden. Maar tijdens de perestrojka zong men bij de demonstraties illegaal de traditionele volksliederen die de gemeenschapszin van het volk sterkten.

Het hoogtepunt van deze revolutie vormde de zogenaamde ‘Baltische Weg’ in 1989: maar liefst twee miljoen mensen vormden een zingende keten van 600 kilometer die de hoofdsteden van Estland, Letland en Litouwen met elkaar verbond.

tekst loopt door onder de video

Onvoorstelbaar. Nog steeds zingen regelmatig duizenden zanglustige Esten in dit theater. Toen we dan ook met het koor op deze historische plek zongen, ging er heel wat door ons heen. Wat hadden de mensen in een tijd van onderdrukking doorstaan? Maar ook: wat moet het een gevoel van kracht hebben gegeven om daar hand in hand te staan en de longen uit het lijf te zingen!

De kracht van samenzang

Van kinds af aan zong ik in de kerk en later dirigeerde ik. Niet bij Latijnse missen, hoe mooi ik ze soms ook vind, krijg ik rillingen van ontroering, maar wel bij verschillende liederen op teksten van Oosterhuis. Als violist erken ik bovendien dat het gemeenschapsgevoel in een koor sterker is dan in een orkest.

Dat heeft allereerst te maken met de tekst die aan de muziek ten grondslag ligt. De tekst schept een verbondenheid die niet zelden het gemoed oppept en een gezamenlijke missie opwekt. En ten tweede heeft het te maken met de lijfelijkheid van het zingen. Je gebruikt immers je eigen lichaam als instrument. Het lichamelijke geeft een onbemiddelde mogelijkheid van expressie van onze emoties. De muziek verklankt wat ten diepste in ons leeft.

tekst loopt door onder de afbeelding

Zang werkt ook fysiologisch heilzaam omdat het onze adem reguleert. In koorverband moet je je adem op elkaar afstemmen. Een lied wordt perfect als de beweging van het in- en uitademen synchroon verloopt. De ritmiek vraagt om een exact op elkaar afgestemde timing. Dat vraagt concentratie. Je zoekt naar een goede samenklank; je moet je timbre afstemmen op je buurman of buurvrouw. Waar je samen lijfelijk communiceert, ontstaat eenheid van geest. Niet toevallig is de adem in de christelijke traditie verbonden met de geest. Hoewel het onderzoek naar de effecten van het musiceren op onze hersenen nog veel vragen openlaat, weten we wel dat samenzang een biochemische reactie geeft in ons lichaam, die een gevoel van geluk teweegbrengt.

Samenzang roept wederzijdse betrokkenheid op, intimiteit in gevoelens van liefde en zorgzaamheid, engagement en compassie. Daardoor wordt de onderlinge verbondenheid versterkt. Juist in situaties van verlies of ontzetting. In een rouwplechtigheid of een protestdemonstratie kan samenzang negatieve gevoelens overwinnen. Muziek draagt een rituele kwaliteit in zich: de muziek van het ‘nu’ verwijst op symbolische wijze naar een gedeeld verleden en anticipeert op een hoopvolle toekomst.

Zingende Revolutie in Den Haag

In onze samenleving, waar zoveel verdeeldheid heerst, hebben we muziek daarom meer dan ooit nodig. Het zangonderwijs moet terug in de basisschool. De muziekscholen moeten weer gemeentelijke instellingen worden. De bezuinigingen op koren en orkesten ongedaan gemaakt.

En vooral: laten de politici zelf (weer) muziek maken en zingen. Geef componist Merlijn Twaalfhoven een zak met geld voor het componeren van de #Ikbenverbonden-opera, uit te voeren in de Tweede Kamer. Hij bedenkt wel een prachtig scenario en zet er en passant de noten bij.

Ik zie het al voor me. Alle leden van het kabinet en de Kamer doen mee (Merlijn krijgt ze wel aan het zingen) in een goed geregisseerde polyfonie. Natuurlijk zijn er aria’s: door de parelvissers Emile en Henk; door Alexander en Marianne als Tristan en Isolde, Geert als een Elvis Presley-achtige Wodan, snotneus Jesse die belaagd wordt door de Erlkönig en Khadija Arib als Koningin van de Nacht. Een Arabisch zoemkoortje wordt gevormd door Denk. Natuurlijk een intermezzo van Mark en Thierry, vierhandig op de piano. Plotseling verschijnt een koor van vluchtelingen op het toneel dat een song à la Les Misérables zingt. En tot slot een Bohemian Rhapsody door de dames en heren senatoren. Wat zal deze #Ikbenverbonden-opera (nadat alle intriges zijn opgelost) een saamhorigheid opwekken!

Ik sta te popelen om mee te kunnen doen, want Merlijn geeft zeker ook de publieke tribune een rol. Ik word al helemaal opgewonden als ik denk aan deze Zingende Revolutie van verbondenheid in Den Haag. Ik kan niet wachten tot mijn droom werkelijkheid wordt…

tussenfoto website met revers-pin

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s